शाळा

-

जुन्या कागदपत्रांच्या फायली आवरताना एक फाईल मी हमखास न बघता आतापर्यंत ठेवून देत असे ती म्हणजे शाळेच्या प्रगतीपुस्तकांची. ते पिवळे पडलेले कागद डोळ्यासमोर नको वाटत आणि फाडून फेकूनही देववत नसत. आज ठरवलं की ते एकदा बघायचेच. त्या जुन्या शाळेच्या आठवणींना सामोरे जायचेच.
एक एक प्रगतीपुस्तक बघताना त्यातले मार्क तपासून बघताना मला एक मजेशीर आलेख दिसत होता. इयत्ता सहावी पर्यंत साधारण बरे मार्क. चौथीची शिष्यवृत्ती, सहावीला बालवैज्ञानिक परीक्षेत चांगले यश वगैरे. सातवीपासून मार्कांमध्ये भरपूर घसरण. मग मधेच कुठेतरी गणित आणि इंग्रजी सारख्या असंबध्द विषयांमध्ये चांगले गुण. दहावीपर्यंत मार्कांमध्ये सर्व विषयात घसरण चालू असताना दहावीला अचानक राष्ट्रीय प्रज्ञा शोध परीक्षेच्या दुसऱ्या टप्प्यात निवड आणि संस्कृतमध्ये सर्वोच्च गुण. ह्या सगळ्यामध्ये तसं तार्किक संबंध लावणं कठीण होतं.
त्या ६० मुलांच्या वर्गामध्ये शिक्षक विद्यार्थ्यांकडे वैयक्तिक लक्ष देणं कठीणच होतं. त्यातही त्यावेळी आमची पार्ले टिळक विद्यालय ही शाळा दहावीच्या गुणवत्ता यादीमध्ये आपले विद्यार्थी झळकवण्यात प्रसिद्ध होती. त्यामुळे मला वाटतं शाळेचं लक्ष नेहमी त्या मार्क मिळवणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर केंद्रीत असायचं. आमच्यासारख्या अभ्यासाच्या परीघावर राहणाऱ्या कधी तळ्यात मळ्यात असणाऱ्या मुलांचे फारसे महत्व कधी शाळेला वाटले नसावे. परंतु त्या कमी वाटणाऱ्या मार्कांमुळे आणि शाळेने केलेल्या दुर्लक्षामुळे एक न्युनगंड मात्र निर्माण झाला. त्यातुन बाहेर पडून आपण मोठे यश संपादन करू शकतो असा आत्मविश्वास त्या वाढत्या वयात कधी संपादन करता आला नाही.
दहावी पास झाल्यानंतर शाळेला विसरायचं ठरवून पुढे जात राहिलो तरी तो आधीचा गमावलेला शैक्षणिक आत्मविश्वास एम. एस्सी. झालो तरी परत आला नाही. पार्ल्यात जवळ राहत असूनही शाळा सोडल्यानंतर मला कधी तिथे जाऊन कोणाला भेटावे असे वाटले नाही. अपवाद जिथे मी पोहायला शिकलो त्या शाळेच्या विहिरीचा जी मी बऱ्याचवेळा जाऊन बघायचो. बघता बघता शाळाच पुर्ण बदलली. एकाच परिसरात एकच संस्था आता तीन वेगवेगळ्या शाळा चालवते. एकदा नोकरी, व्यवसायाला लागल्यावर कळलं की आपल्या शैक्षणिक प्रगतीचा उपयोग फक्त काही थोडे भागच आहे. तुमचे कामातले कौशल्य, सद्गुण अश्या गोष्टीच जास्त महत्वाच्या ठरत आहेत आणि त्या तुम्हाला स्वतःलाच कमवाव्या लागतात. एकदा ही जाणीव झाल्यानंतर मग शाळेत घालवलेल्या त्या दहा वर्षांचा विचार फारसा केला नाही. पण ती शाळेच्या मार्कांची फाईल कधी हातात घ्यावीशी वाटत नसे.
मध्यम वयात मागे वळून पाहताना, जर मी लहान असताना असताना मला माझ्या गुणांना, व्यक्तिमत्वाला विकसित करणारी शाळा मिळाली असती तर मी कदाचित वेगळा असतो, असा विचार येतो आणि त्यातला फोलपणाही लक्षात येतो. शाळा निवडणे हे तुम्ही विद्यार्थी असताना आणि बऱ्याच वेळा तुमच्या पालकांच्याही हातात नसतं. प्राप्त परिस्थितीत जास्तीत जास्त योग्य निर्णय घेण्याचा सगळे प्रयत्न करत असतात आणि तुम्ही त्या मोठ्या योजनेचा एक भाग असता. त्यामुळे जे आहे ते सरळ स्वीकारा आणि पुढे जा.
It’s time to move on….
-     

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

A Psycho-financial Experiment

-
Farmer suicides in India and particularly in Maharashtra is now a so commonly discussed issue that few people bother about it these days. The official reports of the government show that average of about 13,500 farmers die every year because of suicide in India (out of total 134 million souls). Just to put it in comparative perspective, during the Uttarakhand landslides, the worst disaster since 2004, the death toll was over 4000 people. Due to my work with the non profits engaged in agriculture based livelihoods in Vidarbha region, I could get an opportunity to understand this issue first hand. Many of the times there is a psychological distress prior to the suicidal action. During my discussions with farmers this pattern did come up in fact. Farmers reported being entirely dependent on rain-fed agriculture and their rainy season crops were giving one time lump sum income. There was no other income source for the rest of the year. The expenditures were higher than incomes and th...
Read more

3 Commitments – Part II: Meditation

-
As far as I remember for last 14 years I have been getting migraine attacks. This health issue has had its various bad consequences. I remember one time when I was in Ghana. Before setting foot on the aeroplane to Ghana, I had mentally tried to give a diktat to myself that I won’t get any migraine attack for that entire year I was going to be there. The eight months went very well and the season changed in February with sudden rise in the temperatures by about 100Celcius. While I was basking about my success of not getting any migraine, at an odd moment when I was typing something on a computer amidst a workshop, it just came. It was like a tremendous burst in the brain. After hurriedly handing over everything I was working on to my friend Joshua, I found myself lying on a bed in the guest room; fortunately there was a one there. The only thing at that moment I could do was to just pay attention to the extreme pain sensations in the head, the nausea and helplessness. Meditation is main...
Read more

नित्यनेम २१ दिवसांसाठी

-
परवा आपल्या पंतप्रधानांनी पुढचे २१ दिवस संपूर्ण देश लॉक डाऊन करण्याचा निर्णय जाहीर केला. काही निवडक लोक वगळता बहुसंख्य जनता आपल्या घरात बसणार आहे. तुम्ही जर त्या निवडक लोकांमधले नसाल तर मी जे काही लिहीणार आहे ते आजच्या दिवशी तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित आहे. व्हॉट्सअॅिपवरून आलेल्या विनोदांवर आज कदाचित तुम्ही हसला असाल. आज जे काही किराणा दुकानातून तुम्ही आणू शकला आहात ते आपल्या शेजाऱ्याला कसं कळणार नाही ह्याचा प्रयत्न तुम्ही कदाचित केला असेल. कदाचित टाईमपाससाठी नेटफ्लिक्स, युट्युब कडे तुमची बोटं सहज वळायला सुरूवात झाली असेल. वाईटात वाईट म्हणजे कदाचित तुमच्या कुटूंबियांचा सहवास अतिप्रमाणात होऊन आता भांडणांना सुरूवात झाली असेल. आपण भारतीय लॉकडाऊनच्या बाबतीत अन्य जगाच्या काही काळ मागे आहोत. लॉकडाऊन नंतर ज्या प्रकारच्या बातम्या इतर देशातून येत आहेत त्या वाचल्या तर मी ज्या काही शक्यता वरती लिहिल्यात त्या हिमनगाचे टोक आहे असे वाटू लागेल. बऱ्याच देशांमध्ये लॉकडाऊनमधले लोक तीव्र निराशेने ग्रासले जात आहेत, सततच्या भीतीपुर्ण वातावरणामुळे असहाय्य मनःस्थितीत जात आहेत, घरगुती हिंसाचारामध्ये वाढ होत...
Read more